Pak para se zëvendëspresidenti amerikan JD Vance të largohej nga Islamabadi në orët e para të së dielës, ai deklaroi se SHBA dhe Irani mbeten shumë larg njëri-tjetrit, sidomos për çështjen e garancive se Teherani nuk do të ndërtojë kurrë armë bërthamore. Por sipas New York Times, ideja e administratës Trump për “afatgjatën” nuk është një ndalim i përhershëm, por një pezullim 20-vjeçar i aktivitetit bërthamor.
Sipas burimeve pranë negociatave, SHBA nuk po kërkon më që Irani të heqë dorë përgjithmonë nga pasurimi bërthamor. Në vend të kësaj, ka propozuar një “pezullim” 20-vjeçar të të gjithë aktivitetit bërthamor. Kjo do t’u lejonte iranianëve të pretendojnë se nuk kanë hequr dorë përfundimisht nga një e drejtë që e njohin traktatet ndërkombëtare.
Në përgjigje, Irani ka rikthyer ofertën e vet: pezullim të aktivitetit bërthamor deri në pesë vjet. Sipas NYT, një propozim shumë i ngjashëm ishte hedhur edhe në shkurt gjatë negociatave të dështuara në Gjenevë, të cilat bindën Trumpin se kishte ardhur koha për luftë. Pak ditë më vonë, ai urdhëroi sulmin ndaj Iranit.
Edhe pse në tryezë janë edhe çështje të tjera, si Ngushtica e Hormuzit dhe mbështetja iraniane për Hamasin e Hezbollah-un, mosmarrëveshja kryesore mbetet programi bërthamor. Irani nuk ka pranuar të heqë dorë nga ambiciet e tij, të çmontojë infrastrukturën atomike apo të nxjerrë jashtë vendit rezervat e uraniumit.
Pikërisht për këtë arsye, fakti që tani palët po debatojnë për afatin e pezullimit dhe jo më për vetë parimin, shihet si shenjë se mund të ketë hapësirë për marrëveshje. Sipas gazetës, kishte sinjale se negociatorët mund të takohen sërish në ditët në vijim, edhe pse Shtëpia e Bardhë tha se asnjë takim nuk është finalizuar ende.
Megjithatë, për Trumpin ekziston edhe një rrezik politik: çdo marrëveshje që mund të arrihet mund të ngjajë me marrëveshjen bërthamore të vitit 2015, nga e cila ai vetë doli më vonë duke e quajtur “të tmerrshme” dhe të njëanshme. Në zemër të kritikës së tij ndaj marrëveshjes së Obamës ishte fakti që ajo kishte afate skadence dhe nuk e ndalonte përgjithmonë aktivitetin iranian.
Dallimi, sipas NYT, është se marrëveshja e Obamës nuk parashikonte pezullim të plotë, ndërsa një pezullim total qoftë edhe për disa vite do të blinte kohë dhe do të shtynte rrezikun përtej mandatit të Trumpit. Ish-negociatori Rob Malley tha se nëse SHBA arrijnë ta bindin Iranin të pezullojë aktivitetin qoftë edhe për disa vite, kjo do të ishte më shumë se sa u arrit në JCPOA.
Një tjetër pikë përplasjeje është uraniumi i pasuruar. SHBA kërkon që Irani të heqë nga territori i tij 970 paund uranium pothuajse në nivel bombe. Trump ka shqyrtuar edhe mundësinë e dërgimit të trupave tokësore në Isfahan për të siguruar këtë material. Irani, nga ana tjetër, këmbëngul që materiali të mbetet në vend, por ka ofruar ta hollojë ndjeshëm që të mos mund të përdoret për armë. Kjo do ta shtynte në kohë rrugën drejt bombës, por nuk do ta eliminonte plotësisht rrezikun.
Ndërsa bisedimet hyjnë në një fazë të re, një tjetër çështje që po del në sipërfaqe është edhe paratë iraniane të ngrira jashtë vendit. Sipas gazetës, pjesë e negociatave aktuale është edhe kërkesa e Iranit që Perëndimi të zhbllokojë rreth 6 miliardë dollarë të ardhura nga shitja e naftës, të bllokuara në Katar që nga mandati i parë i Trumpit.
Pra, thelbi i negociatave nuk është më vetëm nëse Irani do të ndalojë, por për sa kohë. Dhe kjo tregon se pas gjuhës së ashpër të luftës, SHBA dhe Irani mund të jenë më afër një kompromisi sesa duket në publik.
Përgatiti në shqip ©LAPSI.AL
