Në orën 8:06 të mëngjesit të së martës, presidenti Donald Trump lëshoi një kërcënim apokaliptik ndaj Iran, duke deklaruar se nëse kërkesa e tij për hapjen e Ngushticës së Hormuzit nuk përmbushej deri në mbrëmje, “një qytetërim i tërë do të vdesë sonte, për të mos u rikthyer kurrë më”.
Dhjetë orë e 26 minuta më vonë, në orën 18:32 sipas kohës lindore, ai e tërhoqi këtë kërcënim, të paktën për momentin. Ai deklaroi se ndërhyrja e qeverisë së Pakistan kishte çuar në një armëpushim dyjavor në një luftë që ka tronditur ekonominë globale dhe ka shfaqur si dominimin teknologjik amerikan, ashtu edhe qëndrueshmërinë e papritur iraniane.
Taktika e Trump për të përshkallëzuar retorikën në nivele ekstreme padyshim e ndihmoi të gjente një dalje që e kishte kërkuar prej javësh. Ky sukses mund të forcojë bindjen e tij se metodat që mësoi në botën e pasurive të paluajtshme në Nju Jork, shpërfillja e konvencioneve dhe kërkesat maksimaliste, funksionojnë edhe në gjeopolitikë.
Pa dyshim, kjo ishte një fitore taktike në momentet e fundit, e cila, të paktën përkohësisht, duhet të lejojë rifillimin e qarkullimit të naftës, plehrave kimike dhe heliumit përmes Ngushticës së Hormuzit, si dhe të qetësojë tregjet që druheshin nga një krizë globale energjetike që mund të çonte në recesion.
Por ajo nuk zgjidhi asnjë nga problemet themelore që çuan në luftë.
Ajo lë në pushtet një qeveri teokratike, të mbështetur nga Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike, përballë një popullsie të frikësuar dhe të goditur nga raketat dhe bombardimet, e cila mbetet nën kontrollin e të njëjtit regjim, edhe nëse me një drejtim të ri. Ajo lë të paprekur stokun bërthamor të Iranit, përfshirë 970 paund material pothuajse të gatshëm për armë, që në teori ishte arsyeja kryesore e kësaj lufte.
Ajo ka lënë aleatët e Gjirit të tronditur, pasi u zbulua se rrokaqiejt prej xhami në Dubai dhe impiantet e dekripëzimit që e bëjnë të jetueshëm Kuvajtin mund të goditen nga raketat dhe dronët iranianë. Çmimet e gazit janë rritur ndjeshëm dhe pritet të testojnë premtimin e Trump se do të bien sapo luftimet të ndalen.
Gjithashtu, kjo situatë ka përçarë bazën e tij politike, me mbështetës të dikurshëm që e akuzojnë presidentin dhe bashkëpunëtorët e tij, duke filluar nga zëvendëspresidenti JD Vance, se kanë shkelur premtimin për të mos e përfshirë Amerikën në luftëra të pafitueshme në Lindjen e Mesme.
E gjitha kjo ndodhi në një moment kur Irani tregoi se mund të përballojë 13 mijë goditje të targetuara dhe ende të zhvillojë një luftë asimetrike efektive, duke bllokuar furnizimet me naftë dhe duke përdorur kapacitetet kibernetike për të sulmuar infrastrukturën amerikane.
Tani Trump përballet jo vetëm me sfidën për të arritur një marrëveshje më të qëndrueshme, por edhe për të provuar para SHBA-së dhe botës se kjo luftë ia vlejti. Për ta bërë këtë, ai duhet të tregojë se ka hequr kontrollin e Iranit mbi kanalin 21 milje të gjatë që përbën ngushticën dhe ka eliminuar mundësinë e ndërtimit të një arme bërthamore.
Në këtë pikë, një element shqetësues doli nga përshkrimi iranian i marrëveshjes. Transporti detar do të vazhdojë, shkroi ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, por nën kontrollin e forcave të armatosura iraniane, të cilat do të vendosin kush kalon dhe kur.
“Richard Fontaine tha: “Irani mbetet në kontroll të ngushticës, gjë që nuk ishte rasti para luftës. E kam të vështirë të besoj se SHBA dhe bota mund të pranojnë një situatë ku Irani kontrollon pafundësisht një pikë kyçe energjetike. Kjo do të ishte një rezultat dukshëm më i keq se ai para luftës.”
Edhe një marrëveshje përfundimtare mund të jetë problematike. Katër javë më parë, Trump kërkonte “dorëzim pa kushte” të Iranit. Të martën në mbrëmje, toni i tij ishte ndryshe. Ai pranoi që negociatat të bazoheshin në një plan me 10 pika të paraqitur nga Irani përmes Pakistanit, duke e quajtur atë “një bazë e realizueshme për negociata”.
Fontaine shton: “A e keni parë planin e Iranit? Ai duket si një listë dëshirash e Teheranit para luftës, duke kërkuar njohjen globale të së drejtës për pasurim uraniumi, largimin e të gjitha forcave amerikane nga rajoni dhe heqjen e sanksioneve ekonomike. Dhe kërkon gjithashtu dëmshpërblime për dëmet e luftës.”
Sigurisht, kjo është vetëm pika e nisjes së negociatave. Por hendeku mes qëndrimeve të Iranit dhe SHBA-së është aq i madh, sa një marrëveshje brenda dy javësh, apo edhe dy vitesh, duket shumë e vështirë. Marrëveshja bërthamore e vitit 2015, e arritur nga administrata e Barack Obama, mori dy vite e gjysmë negociata në kohë paqeje.
Tani, këto bisedime zhvillohen nën kërcënimin e rifillimit të luftës.
Për më shumë se 20 vite, presidentët amerikanë kanë negociuar, sanksionuar dhe sabotuar Iranin. Tani Trump duhet të tregojë se lufta sjell rezultate më të mira. Dhe kjo nuk do të jetë e lehtë.
Nëse ai nuk arrin të largojë nga vendi 970 paund uranium të pasuruar në nivel 60 për qind, së bashku me sasi më të mëdha karburanti bërthamor me pasurim më të ulët, ai do të ketë arritur më pak sesa marrëveshja e Obamës, ku Irani dërgoi jashtë vendit 97 për qind të stokut të tij bërthamor.
Nëse nuk arrin të kufizojë arsenalin raketor të Iranit, ai do të dështojë në një nga objektivat kryesore.
Dhe nëse negociatat me qeverinë e re, të udhëhequr nga lideri suprem i ri, Mojtaba Khamenei, përfundojnë duke forcuar pushtetin e saj, ai rrezikon të tradhtojë popullin iranian.
Vetëm pak javë më parë, Trump u bënte thirrje iranianëve të rrëzonin regjimin. Sot ai po negocion me të njëjtin regjim, duke pretenduar se udhëheqja e re është “më e zgjuar dhe më pak radikale”. Shërbimet amerikane të inteligjencës kanë dyshimet e tyre.
“Ndoshta kjo do të funksionojë,” tha Fontaine. “Por ekziston mundësia që në fund SHBA dhe bota të gjenden në një situatë më të keqe se sa në fillim.”/New York Times
