Një vjedhje adoleshence që u mbyll me kthimin e parave dhe një dënim me kusht e ndoqi një person që aspironte të bëhej prokuror për gati dy dekada, madje deri në Strasburg të Francës në gjykatën e të drejtave të njeriut të Evropës. Ajo vendosi të martën se Shqipëria tejkaloi kufijtë duke bllokuar kërkesën e Shiqiri Manjanit të trajnohej si magjistrat për shkak të një dënimi që ai kishte marrë në moshën 15-vjeçare.
Ai tha se Shqipëria e kishte ndëshkuar dy herë për një gabim në fëmijëri dhe i kishte bllokuar rrugën për t’u bërë prokuror. Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut i dha të drejtë, duke gjetur se Shqipëria kishte shkelur të drejtën e tij për një jetë private, pasi autoritetet refuzuan ta pranonin atë në Shkollën e Magjistraturës, edhe pse dënimi ishte shuar ligjërisht vite më parë.
“Ndalimi absolut dhe i përhershëm i pranimit të tij në Shkollën e Magjistraturës dhe, rrjedhimisht, i ndjekjes së një karriere si prokuror në një fazë të hershme të zhvillimit të tij profesional, pati një ndikim të qartë dhe serioz në zgjedhjen e tij personale në lidhje me mënyrën se si dëshironte të ndiqte jetën e tij profesionale dhe private, të formësonte identitetin e tij shoqëror dhe të zhvillonte marrëdhënie me të tjerët”, - deklaroi gjykata.
Teksa qeveritë mund të vendosin standarde të rrepta integriteti mbi prokurorët, gjyqtarët e Strasburgut thanë se autoritetet shqiptare e zbatuan atë rregull shumë ngurtësisht, duke u përqendruar pothuajse tërësisht te dënimi në vend që të shqyrtonin rrethanat më të gjera të veprës penale dhe jetën e aplikantit që nga ajo kohë.
“Duke kufizuar vlerësimin e tyre në këtë mënyrë, gjykatat vendase nuk ndërmorën një analizë të plotë dhe të individualizuar të rrethanave që lidhen me ndalimin”, - tha gjykata.
Shiqiri Manjani ka lindur në vitin 1991. Problemet e tij me ligjin datojnë që nga viti 2006, kur ai ishte 15 vjeç, gjatë një vizite për të inspektuar tokën që babai i tij planifikonte të shiste. I lënë të priste në makinën e një blerësi potencial teksa të rriturit ecnin nëpër pronë, ai hapi ndarjen e dorezave, gjeti një tufë me para dhe i fshehu aty pranë. Policia shpejt i rikuperoi paratë pasi ai pranoi se i kishte marrë.
Një gjykatë e rrethit e dënoi atë për vjedhje dhe i dha një dënim me 8 muaj burg, por e pezulloi dënimin, duke vënë në dukje se paratë ishin kthyer dhe se adoleshenti përbënte pak rrezik për shoqërinë. Vite më vonë, sipas ligjit shqiptar, dënimi u fshi zyrtarisht nga të dhënat e tij përmes rehabilitimit.
Manjani vazhdoi studimet për drejtësi, punoi si avokat privat dhe më vonë shërbeu si oficer i policisë gjyqësore duke ndihmuar një zyrë prokurori. Në shkurt të vitit 2020, ai aplikoi në Shkollën e Magjistraturës, një program 3-vjeçar që trajnon gjyqtarë dhe prokurorë të ardhshëm, kaloi dhe provimin e pranimit ku zbuloi dënimin e vjetër gjatë kontrolleve të së kaluarës.
Dera e këtij profesioni iu mbyll gjithsesi. Këshilli i Lartë i Prokurorisë i Shqipërisë e hodhi poshtë kërkesën e tij, duke vendosur se dënimi - edhe pse i kryer si i mitur dhe më vonë i fshirë - nënkuptonte se ai nuk përmbushte kërkesën ligjore që kandidatët të mos ishin dënuar me një vendim penal të formës së prerë. Gjykata e Lartë e Shqipërisë e mbështeti vendimin, duke thënë se rregulli mbron integritetin e prokurorëve dhe besimin e publikut në sistemin e drejtësisë.
Manjani e çoi përfundimisht çështjen në gjykatën e të drejtave të njeriut të Evropës, pasi gjykatat më të larta të Shqipërisë e mbështetën vendimin.
Gjyqtarët në Strasburg ranë dakord se prokurorët pritet të përmbushin standarde të larta etike dhe se qeveritë mund të vendosin rregulla për të mbrojtur besimin e publikut në sistemin e drejtësisë. Por ata thanë se gjykatat shqiptare nuk arritën të shqyrtonin siç duhet faktorët kryesorë që normalisht kanë rëndësi në rastet që përfshijnë vepra penale të të miturve, duke përfshirë moshën e aplikantit në atë kohë, natyrën jo të dhunshme të vjedhjes, kthimin e menjëhershëm të parave dhe sjelljen e tij sipas ligjit në vitet që nga ajo kohë - duke e bërë ndalimin të pajustifikuar.
Christopher Slobogin, drejtor i Programit të Drejtësisë Penale dhe profesor i drejtësisë dhe psikiatrisë në Universitetin Vanderbilt, tha se vendimi pasqyron parime të pranuara gjerësisht.
“Në përgjithësi, një dosje e fshirë nuk mund të përdoret në procedurat e mëvonshme penale ose për të penguar punësimin”, - tha ai, duke shtuar se rregulla të tilla nuk dëmtojnë as dënimin dhe as rehabilitimin nëse një person ka vuajtur dënimin dhe ka ndryshuar mënyrën e tij të jetesës. Ndërsa disa qeveri mund të shqetësohen se një dënim i kaluar mund të ndikojë në besueshmërinë e një prokurori, Slobogin tha se “bazuar në faktet e këtij rasti, kjo duket e pamundur”.
Për avokatët e drejtësisë penale, çështja ngre gjithashtu një pyetje më të gjerë rreth asaj se çfarë synon të arrijë rehabilitimi.
Paula Harriott, drejtoreshë ekzekutive e grupit të avokimit Unlock, tha: “Kur një dënim është kryer zyrtarisht sipas ligjit, qëllimi i qartë është që individi të jetë në gjendje të ecë përpara pa që ajo vepër penale të vazhdojë të përcaktojë të ardhmen e tij.”
Harriott tha se raste të tilla tregojnë se si “hija e gjatë” e të dhënave kriminale mund të vazhdojë edhe pas rehabilitimit, duke paralajmëruar se kur dënimet e vjetra ende bllokojnë aksesin në karriera ose trajnime, “kjo rrezikon ta shndërrojë rehabilitimin në një premtim që ekziston në ligj, por jo në praktikë”.
Ajo shtoi se mosha e aplikantit e bënte çështjen veçanërisht mbresëlënëse: “Gabimet e fëmijërisë dhe adoleshencës nuk duhet të bëhen pengesa të përjetshme për mundësitë profesionale.”
Qeveria e Shqipërisë dhe avokati i aplikantit nuk iu përgjigjën menjëherë kërkesave për koment.
Gjyqtarët hodhën poshtë kërkesën e Manjanit për humbjen e të ardhurave të lidhura me një karrierë të mundshme gjyqësore, por i dhanë atij 4,500 euro (rreth 5,200 dollarë) kompensim për dëm jomaterial.
Vendimi mund të rihapë gjithashtu derën për karrierën e tij ligjore. Ligji shqiptar lejon që procedurat e brendshme të rishikohen pas një vendimi të GJEDNJ-së, që do të thotë se ai mund të kërkojë një rishikim të ri të vendimit që e përjashtoi atë nga programi i magjistraturës.
Vendimi nuk është ende përfundimtar: Të dyja palët kanë tre muaj për të kërkuar një referim në Dhomën e Madhe të gjykatës. Nëse nuk bëhet asnjë kërkesë, ose nëse ajo refuzohet, Shqipëria duhet të paguajë dëmet dhe t'i përputhë praktikat e saj me vendimin. ©LAPSI.al
