Brenda vetëm pak ditësh, bombardimi masiv i Iranit nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli është shndërruar në një luftë rajonale, duke përfshirë aleatë kyç të Amerikës në Lindjen e Mesme dhe duke shkaktuar rritje të ndjeshme të çmimeve globale të energjisë.
Irani iu përgjigj fushatës së përbashkët amerikano-izraelite, e cila më 28 shkurt vrau udhëheqësin suprem, ajatollah Ali Khamenei, me sulme të paprecedenta me raketa dhe dronë ndaj objekteve ushtarake dhe diplomatike amerikane, si dhe duke goditur infrastrukturë kyçe energjetike në Gjirin Persik.
Duke u përballur me atë që ekspertët e përshkruajnë si një kërcënim ekzistencial, Teherani synon të rrisë koston ekonomike, politike dhe ushtarake të konfliktit për Shtetet e Bashkuara, me qëllim që të detyrojë përfundimin e armiqësive.
“Teherani duket se po llogarit në hezitimin e presidentit amerikan Donald Trump për t’u përfshirë në luftëra të ndërlikuara dhe të kushtueshme, duke kërkuar të tregojë se ka kapacitetin ta zgjasë konfliktin dhe ta bëjë atë gjithnjë e më kompleks dhe të shtrenjtë”, tha Hamidreza Azizi, studiues në Institutin Gjerman për Çështje Ndërkombëtare dhe të Sigurisë.
Kosto të drejtpërdrejta për SHBA-të
Irani po i shkakton kosto të drejtpërdrejta Shteteve të Bashkuara, të cilat deri më tani kanë humbur gjashtë ushtarë në këtë luftë.
Raketa balistike dhe dronë iranianë kanë goditur të paktën gjashtë nga rreth 19 objektet ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme, ku janë të dislokuara rreth 40 mijë trupa amerikane. Këto përfshijnë baza në Kuvajt, Katar, Emiratet e Bashkuara Arabe, Bahrein dhe Irak.
Teherani ka shënjestruar gjithashtu edhe objekte diplomatike amerikane në rajon. Ambasada e SHBA-së në Riad u godit nga dy dronë të dyshuar iranianë më 3 mars, duke shkaktuar zjarr. Një zjarr tjetër u raportua pranë Ambasadës amerikane në Kuvajt më 2 mars, pas sulmeve me dronë.
Tregjet globale të energjisë në tronditje
Irani po ushtron presion ndaj SHBA-së edhe duke goditur partnerët arabë të Uashingtonit. Sulmet iraniane ndaj shteteve të Gjirit nuk janë kufizuar vetëm në instalimet ushtarake amerikane. Janë goditur edhe aeroporte të mëdha, hotele luksoze dhe objekte kyç energjetike.
Dronë iranianë shënjestruan një central elektrik dhe një objekt energjetik në Katar më 2 mars, duke detyruar një nga eksportuesit më të mëdhenj në botë të gazit natyror të lëngshëm të ndalojë prodhimin. Një rafineri e rëndësishme nafte në Arabinë Saudite u mbyll pjesërisht pasi u godit nga dronë iranianë.
Ndërkohë, Ngushtica e Hormuzit është praktikisht e mbyllur, me anije që kanë devijuar rrugët që nga fillimi i luftës. Rreth një e pesta e furnizimit botëror me naftë kalon përmes kësaj rruge të ngushtë ujore që lidh Gjirin Persik me oqeanin e hapur.
Kombinimi i sulmeve ndaj infrastrukturës energjetike dhe ndërprerja e qarkullimit detar në Gjirin Persik rajon që prodhon rreth 40 për qind të naftës botërore — ka çuar në rritje të ndjeshme të çmimeve të naftës dhe gazit natyror, duke shtuar shqetësimet për furnizimet globale.
Një front i ri lufte
Aleati kryesor joshtetëror i Iranit, grupi militant libanez Hezbollah, hapi një front të dytë më 2 mars, duke lëshuar raketa dhe dronë drejt Izraelit. Izraeli u kundërpërgjigj me sulme ajrore që kanë vrarë dhjetëra persona dhe më 3 mars dërgoi forca shtesë në jug të Libanit.
Anëtarë të tjerë të ashtuquajturit “bosht i rezistencës” të Iranit rrjeti rajonal i aleatëve dhe grupeve të armatosura që mbështeten nga Teherani kanë premtuar t’i bashkohen luftës, përfshirë rebelët Huthi në Jemen dhe milicitë shiite pro-iraniane në Irak.
Rebelët Huthi kanë kërcënuar të tërhiqen nga marrëveshja e armëpushimit të arritur vitin e kaluar me Shtetet e Bashkuara. Grupi i armatosur kishte rënë dakord të ndalte sulmet me raketa dhe dronë ndaj anijeve ndërkombëtare në Detin e Kuq, ndërsa SHBA-ja ishte zotuar të ndalte sulmet ajrore ndaj tyre.
“Hyrja e mundshme apo angazhimi më i thellë i Hezbollahut dhe ndoshta e Huthive do ta zgjeronte ndjeshëm kufirin e përshkallëzimit”, tha Danny Citrinowicz, studiues i lartë për Iranin në Institutin për Studime të Sigurisë Kombëtare në Universitetin e Tel Avivit, më 2 mars.
“Një përfshirje e tillë do të rriste presionin ndërkombëtar për de-përshkallëzim dhe do të shtonte kostot ekonomike dhe të sigurisë për Izraelin dhe shtetet e Gjirit. Kjo përputhet me doktrinën afatgjatë të Teheranit për ta zgjeruar shtrirjen gjeografike të përballjes, me qëllim që të zbusë presionin e drejtpërdrejtë mbi territorin iranian”./REL
