Presidenti Donald Trump ka deklaruar se SHBA-të do të ndërmarrin “veprime shumë të forta” kundër Iranit nëse regjimi iranian ekzekuton protestues, ndërsa organizatat e të drejtave të njeriut raportojnë se mbi 2,400 demonstrues antiqeveritarë janë vrarë nga autoritetet iraniane.
Familjarët e Erfan Soltanit, 26 vjeç, i cili u arrestua javën e kaluar, i thanë BBC Persian se ai ishte planifikuar të ekzekutohej të mërkurën. Ende nuk është e qartë nëse ekzekutimi ka ndodhur.
Një përfaqësues i organizatës Hengaw për të Drejtat e Njeriut i tha gjithashtu BBC-së se “nuk kemi parë kurrë një rast që të ecë kaq shpejt”.
Duke folur për partnerin amerikan të BBC-së, CBS News, Trump tha në lidhje me ekzekutimet e mundshme:
“Nëse i varin, do të shihni disa gjëra… Ne do të ndërmarrim veprime shumë të forta nëse bëjnë një gjë të tillë.”
Një i afërm i Soltanit i tha BBC Persian se një gjykatë iraniane kishte dhënë dënimin me vdekje “në një proces jashtëzakonisht të shpejtë, brenda vetëm dy ditësh”.
Familja është “thellësisht e shqetësuar se ai mund të ekzekutohet pa asnjë njoftim paraprak”, duke qenë se komunikimet me Iranin janë ndërprerë për shkak të bllokimit të internetit.
Arrestimi i Soltanit tregon se qeveria iraniane po përpiqet “të kontrollojë popullsinë, për të mos lejuar protesta të mëtejshme”, tha përfaqësuesi i Hengaw, Awyar Shekhi, për programin Today të BBC Radio 4.
Motrat e Soltanit, njëra prej të cilave është avokate, janë përpjekur të ndërhyjnë në çështjen e tij, por autoritetet u kanë thënë se “nuk ka asgjë për t’u ndjekur”, shtoi Shekhi.
Zakonisht, të dënuarit me vdekje në Iran lejohen të takojnë familjarët për herë të fundit. Edhe pse autoritetet iraniane i kanë thënë familjes se do të lejojnë një takim me Erfanin përpara ekzekutimit, Shekhi tha se ai nuk ka pasur asnjë kontakt me familjen që nga arrestimi.
Një zyrtar iranian i tha Reuters se 2,000 persona janë vrarë, por fajësoi për këtë “terroristët”.
Trump tha më herët se kishte planifikuar të merrte pjesë në një takim në Shtëpinë e Bardhë për të diskutuar situatën në Iran, duke premtuar se do të siguronte “shifra të sakta” mbi numrin e viktimave.
“Vrasjet duket se janë të konsiderueshme, por ende nuk e dimë me siguri,” tha Trump për gazetarët gjatë kthimit në Shtëpinë e Bardhë.
“Sapo t’i kemi shifrat, do të veprojmë në përputhje me to.”
Agjencia amerikane Human Rights Activists News Agency (HRANA) deklaroi se deri tani ka konfirmuar vrasjen e 2,403 protestuesve, përfshirë 12 fëmijë, pavarësisht bllokimit të internetit. Sipas saj, janë vrarë edhe rreth 150 persona të lidhur me qeverinë.
Agjencia shtetërore iraniane Fars raportoi se të mërkurën në Teheran u mbajtën funerale për mbi 100 anëtarë të forcave të sigurisë dhe persona të tjerë të cilët i përshkroi si “dëshmorë”.
Trump shkroi të martën në platformën e tij Truth Social se autoritetet iraniane do të “paguajnë një çmim të madh” për vrasjet dhe u bëri thirrje qytetarëve që “të vazhdojnë protestat”.
“Kam anuluar të gjitha takimet me zyrtarë iranianë derisa të NDALEN vrasjet e pakuptimta të protestuesve. NDIHMA PO VJEN. MIGA!!!”, shtoi ai, duke përdorur akronimin e sloganit opozitar “Make Iran Great Again”.
Trump po shqyrton opsione ushtarake dhe të tjera në përgjigje të shtypjes, pasi tashmë ka shpallur tarifa 25% ndaj çdo vendi që tregton me Iranin.
Qeveria iraniane reagoi duke akuzuar SHBA-në se po përpiqet të “krijojë një justifikim për ndërhyrje ushtarake”, duke paralajmëruar se “ky skenar ka dështuar edhe më parë”.
Protestat, që janë përhapur në 180 qytete dhe qyteza në të 31 provincat e Iranit, nisën për shkak të zemërimit ndaj kolapsit të monedhës dhe rritjes drastike të kostos së jetesës.
Ato u shndërruan shpejt në kërkesa për ndryshim politik dhe përbëjnë një nga sfidat më serioze për regjimin klerikal që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979.
Demonstratat u përshkallëzuan ndjeshëm të enjten e kaluar dhe u përballën me forcë vdekjeprurëse, ndërsa qeveria vendosi një bllokadë pothuajse totale të internetit dhe komunikimeve.
Sipas HRANA-s, më shumë se 18,434 protestues janë arrestuar që nga fillimi i trazirave.
Është e vështirë të përcaktohet shkalla reale e gjakderdhjes, pasi BBC, ashtu si edhe media të tjera ndërkombëtare, nuk lejohet të raportojë nga brenda Iranit.
Megjithatë, video të publikuara të dielën tregojnë njerëz që kërkojnë trupat e të afërmve të tyre në Qendrën Forenzike Kahrizak në Teheran. BBC numëroi të paktën 180 trupa dhe thasë mortorë në pamje.
Në një tjetër video të shpërndarë të hënën, shihen rreth 50 trupa të tjerë.
“Një mik imi shkoi atje për të kërkuar vëllain e tij dhe harroi dhimbjen e vet,” tha një aktivist për BBC Persian.
“Trupat i kishin grumbulluar sipas lagjeve… Nuk e imagjinoni dot nivelin e dhunës që është përdorur.”
Spitalet në kryeqytet raportojnë gjithashtu se janë mbingarkuar nga numri i viktimave.
Profesor Shahram Kordasti, onkolog iranian me bazë në Londër, i tha BBC Newsday se një koleg në Teheran i kishte shkruar: “Në shumicën e spitaleve është si zonë lufte. Jemi pa furnizime, pa gjak.”
Shefi i të drejtave të njeriut i OKB-së, Volker Türk, u bëri thirrje autoriteteve iraniane të ndalojnë menjëherë dhunën dhe represionin ndaj protestuesve paqësorë.
Ai e cilësoi “jashtëzakonisht shqetësuese” përdorimin e dënimit me vdekje ndaj protestuesve përmes proceseve të përshpejtuara dhe etiketimin e tyre si “terroristë”.
BBC, përgatiti në shqip ©LAPSI.AL
