Europa po përpiqet të ruajë qetësinë në publik, ndërsa pas dyerve të mbyllura po përballet me një ankth të thellë strategjik. Rikthimi i Donald Trump në skenën globale, me kërcënime për Groenlandën dhe një ndërhyrje ushtarake në Venezuelë, ka tronditur ekuilibrat e vjetër të sigurisë euroatlantike. Mes frikës se Uashingtoni mund të kthehet në një fuqi të paparashikueshme dhe nevojës jetike për mbështetjen amerikane në Ukrainë, udhëheqësit europianë po ecin në një fije shumë të hollë. Të mos përplasen me aleatin më të fuqishëm, ndërkohë që rendi ndërkombëtar që ata njohin po lëkundet.
The New York Times:Ishte një takim që kishte të gjitha gjasat të ishte një nga më të sikletshmit ndëratlantikë në një kohë shumë të gjatë.
Udhëheqësit europianë thuhet se privatisht janë të zemëruar dhe madje në panik për kërcënimet e reja të Presidentit Trump për të marrë Groenlandën nga Danimarka, një aleate e NATO-s, pas ndërhyrjes së tij ushtarake në Venezuelë. Por ata kanë nevojë për Shtetet e Bashkuara për të garantuar siguri të besueshme për Ukrainën e pasluftës kundër çdo agresioni të mëtejshëm nga Rusia, një interes strategjik jetik për Europën.
Me këtë sfond, udhëheqësit europianë u takuan në Paris të martën me negociatorë të lartë amerikanë për të diskutuar se si të sigurohet një marrëveshje paqeje në Ukrainë. Ata njoftuan së bashku përparim në garancitë e sigurisë për Ukrainën pas luftës, por çdo armëpushim duket i largët, duke qenë se Rusia nuk është pjesë e bisedimeve.
Më herët gjatë ditës, disa nga të njëjtat vende kishin nxjerrë një deklaratë të përbashkët solidariteti me Danimarkën, duke bërë thirrje për siguri kolektive të NATO-s në Arktik, përfshirë edhe Shtetet e Bashkuara. Deklarata nuk përmbante kritika të drejtpërdrejta ndaj Uashingtonit, dhe takimi për Ukrainën kishte si qëllim kryesor mbajtjen e administratës Trump në krah.
Edhe me këto shfaqje të jashtme të unitetit europiano-amerikan, në thelb të gjithçkaje qëndron rikthimi i papritur i zotit Trump në një epokë më imperialiste. Europianët që e konsiderojnë ndërhyrjen amerikane në Venezuelë si shkelje të së drejtës ndërkombëtare shohin një president amerikan të fuqizuar rishtazi dhe të magjepsur nga veprimi ushtarak, të cilin ai e krahasoi me shikimin e një shfaqjeje televizive. Ai shfaqet si një forcë kryesisht e paparashikueshme, e aftë të shkaktojë përçarje të mëdha, në NATO, në Ukrainë, në Iran, në Gaza , dërsa vështrimi i tij lëviz nga një “çmim” i imagjinuar te tjetri.
Pas takimit për Ukrainën, i pyetur për Groenlandën dhe Venezuelën në praninë e të dërguarve amerikanë, Presidenti francez Emmanuel Macron refuzoi të përgjigjej, duke i quajtur ato “jo vërtet të lidhura me çështjet e sotme”. Më vonë ai tha për televizionin francez: “Nuk mund të imagjinoj një skenar në të cilin Shtetet e Bashkuara të Amerikës do të vendoseshin në një pozicion për të shkelur sovranitetin danez.”
Në pjesën më të madhe, udhëheqësit europianë kanë thënë pak, duke bërë deklarata kolektive që shmangin kritikat ndaj aleatit të tyre më të rëndësishëm dhe tashmë më përçarës, Shteteve të Bashkuara.
Mark Leonard, drejtor i Këshillit Europian për Marrëdhënie me Jashtë, një institut studimor, tha: “Ekziston një hendek i madh mes reagimeve publike dhe atyre private të udhëheqësve europianë.”
“Privatisht, ata janë në panik për atë që mund të ndodhë më pas, veçanërisht në Groenlandë dhe për atë që mund të bëjnë lidhur me këtë,” shtoi ai. “Por publikisht, për Venezuelën, ata janë të dëshpëruar të mos thonë asgjë kritike apo të përmendin të drejtën ndërkombëtare ndaj Trumpit në një moment rreziku maksimal për Ukrainën. Ata duan të përdorin ndikimin që kanë për Ukrainën.”
Kryeministrja daneze Mette Frederiksen ka qenë e drejtpërdrejtë duke i thënë Uashingtonit të tërhiqet. Një lëvizje ndaj Groenlandës dhe Danimarkës, ka thënë ajo, do ta shkatërronte NATO-n. “Nëse Shtetet e Bashkuara do të zgjidhnin të sulmonin një tjetër vend të NATO-s, atëherë gjithçka do të merrte fund,” tha Frederiksen për një televizion danez të hënën. Kjo do të përfshinte, shtoi ajo, përfundimin e “sigurisë që është ofruar që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore.”
Në Danimarkë ende mbizotëron besimi se Trump po rrit presionin si një taktikë negociuese, por nuk do të përdorte forcë kundër një aleati të NATO-s që është i gatshëm të bashkëpunojë me të si për forcimin e sigurisë ashtu edhe për mundësi biznesi.
Në krahasim, marrëdhëniet amerikano-venezuelase kanë qenë “të tmerrshme për dekada”, tha Mikkel Runge Olesen nga Instituti Danez për Studime Ndërkombëtare. “Është një lojë krejt tjetër të pushtosh një aleat të NATO-s,” shtoi ai, me kosto të konsiderueshme të panjohura. Presioni nga Uashingtoni do të vazhdojë, parashikoi ai, por “nuk e shoh pushtimin ushtarak si mjetin më të mundshëm që SHBA do të përdorë.”
Por askush nuk e di vërtet, veçanërisht pasi Trump u tha gazetarëve, me sa duket me shaka, se çështja do të zgjidhej për 20 ditë.
Europa kolektivisht, përmes Bashkimit Europian, ka qenë e ndarë në reagimin e saj. Për Venezuelën, ajo ka bërë thirrje për monitorimin e situatës dhe një tranzicion demokratik. Ka ritheksuar mbështetjen për integritetin territorial të Groenlandës dhe Danimarkës dhe ka thënë se çdo ndryshim duhet të vendoset nga vetë qytetarët. Por deri tani nuk ka kërcënuar me asnjë veprim nëse Trump vepron.
Ka konfuzion dhe ankth global për drejtimin që po merr Trump, i cili premtoi të kufizonte përfshirjen amerikane në luftëra të huaja, dhe ai ka vetëm një vit në mandatin e tij aktual. Mbjellja e këtij konfuzioni madje mund të konsiderohet si një strategji amerikane, tha zoti Leonard.
“Mënyra si veprojnë është se u pëlqen t’i mbajnë njerëzit në pasiguri,” tha ai.
Megjithatë, duket se ekziston një parim organizues, tha Nathalie Tocci, drejtoreshë e një instituti studimor me bazë në Itali. “Politika e jashtme amerikane tani është imperiale dhe vazhdimisht imperiale,” tha ajo. “Nuk ka të bëjë thjesht me ndjekjen e një perandorie amerikane në hemisferën perëndimore, por Trump pranon vetë nocionin e perandorisë, prandaj edhe perandori të tjera mund të ekzistojnë.”
Një botëkuptim i tillë lejon jo vetëm një perandori amerikane, por edhe ato ruse dhe kineze, tha ajo. Ato mund të menaxhojnë rajonet e tyre siç e shohin të arsyeshme “dhe mund të bashkëjetojnë pa ia shkelur njëra-tjetrës këmbët” ose madje të zgjedhin të bashkëpunojnë. “Sigurisht,” shtoi ajo, “është më komode për Putinin dhe Xi Jinpingun të jenë vetvetja e tyre perandorake kur kjo bëhet norma e re.”
Kjo është jashtëzakonisht e pakëndshme për europianët, të cilët prej kohësh kanë hequr dorë nga ndërtimi i perandorive, dhe tani të gjenden të kapur mes Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë.
François Heisbourg, analist francez i mbrojtjes, tha se politika e jashtme e Trump ishte “shumë koherente, por jashtëzakonisht e rrezikshme”. Trump, vuri në dukje ai, “bën atë që thotë”, duke qenë se tashmë ishte përplasur me zonjën Frederiksen për Groenlandën në vitin 2019.
“Është një botë force, e korrelacionit të forcave, dhe europianët ende nuk e kanë përvetësuar këtë,” shtoi zoti Heisbourg.
Udhëheqësit europianë zakonisht i janë nënshtruar kërkesave të Trump në mandatin e tij të fundit, duke zgjedhur, për shembull, të mos godasin kompanitë amerikane të teknologjisë në raundin e parë të negociatave për tarifat. Zoti Heisbourg, duke iu referuar një dokumenti të administratës Trump të publikuar muajin e kaluar që i përshkruante europianët si të dobët dhe në rënie, tha: “Ata na testuan reagimin, dhe ai test u përshkrua në Strategjinë e Sigurisë Kombëtare me njëfarë saktësie, fatkeqësisht.”
Në mënyrë të ngjashme, Europa humbi një moment të rëndësishëm në dhjetor për t’i treguar si Moskës ashtu edhe Uashingtonit se ishte e përgatitur të ndihmonte Ukrainën në mënyrë agresive, duke refuzuar përdorimin e aseteve ruse të ngrira dhe duke u mjaftuar me një hua kolektive shumë më të vogël.
Disa, si Bruno Maçães, ish-sekretar shteti portugez për çështjet europiane, kanë qenë të zëshëm duke i kërkuar Bashkimit Europian të hartojë një kundërofensivë të mundshme nëse Trump vepron ndaj Groenlandës, përfshirë sanksione ndaj kompanive amerikane, dëbimin e personelit ushtarak amerikan dhe kufizime për udhëtimet amerikane në Europë. Raphaël Glucksmann, eurodeputet francez, ka sugjeruar krijimin e një baze ushtarake europiane në Groenlandë, si sinjal për Uashingtonin dhe si angazhim për sigurinë e ishullit.
Amanda Sloat, ish-zyrtare e sigurisë kombëtare në administratën Biden, tha se udhëheqësit botërorë duhet të marrin parasysh atë që qëndron pas interesit të Trump për Venezuelën kur i përgjigjen kërcënimit të tij për Groenlandën. Trump tha se Venezuela kishte të bënte me drogën, por tani flet kryesisht për marrjen e industrisë së naftës, vuri në dukje ajo.
Në mënyrë të ngjashme, tha ajo, Trump flet për Groenlandën në terma sigurie, gjë që danezët dhe groenlandezët e kuptojnë. “Ata do të ishin të hapur për një prani më të shtuar amerikane në Groenlandë,” tha ajo. “Por a lidhet motivimi i vërtetë me përfitimin nga mineralet e rralla atje, apo thjesht me rikthimin te doktrina Monroe e zgjerimit të fuqisë rajonale amerikane?”
Europianët dhe të tjerët vazhdojnë të përpiqen ta vendosin Trumpin në një kornizë strategjike të njohur, por në një mandat të dytë, “duhej ta kishim kuptuar se ai nuk përshtatet në asnjë kornizë,” tha Claudia Major, eksperte e mbrojtjes në Fondin Marshall Gjerman në Berlin. “Ai duket i gatshëm të bëjë atë që thotë, por çfarë dhe kur? Europianët ende përpiqen ta kuptojnë këtë kur nuk ka shumë koherencë.”
Zonja Major vuri në dukje se europianët po e kuptojnë gjithnjë e më shumë se “Trump po vepron në disa fusha në mënyrë antagoniste” dhe se rendi liberal i bazuar në rregulla është në shkatërrim. “Por,” shtoi ajo, “duke pasur parasysh varësinë e tyre në siguri, europianët ndihen se nuk mund të flasin hapur ose të thonë mendimin e tyre. Nuk mund ta përballojmë."
Përgatiti në shqip ©LAPSI.AL
