Moldavia po shkon drejt një zgjedhjeje parlamentare me rrezik të lartë sot, që mund të thellojë përpjekjet e saj për t’iu bashkuar Bashkimit Europian ose ta tërheqë vendin më pranë Rusisë.
Përplasja midis Lindjes dhe Perëndimit në politikën e Moldavisë i ka dhënë kësaj zgjedhjeje një rëndësi të jashtëzakonshme. E shtrirë mes Ukrainës dhe Rumanisë, Moldavia, një vend i vogël me 2.4 milionë banorë, është strategjikisht e rëndësishme për shkak të vendndodhjes dhe një test kritik i qëndrimit ndaj Europës Perëndimore.
Votimi, për 101 deputetë që do të shërbejnë për katër vjet, vjen në një moment të paqëndrueshëm për gjeopolitikën e vendit.
Administrata Trump ka shkurtuar ndihmën e huaj, përfshirë për Europën Lindore, dhe është tërhequr nga instrumentet e ndikimit amerikan në rajon, duke përfshirë Radio Free Europe dhe Voice of America. Në Moldavi, partia pro-europiane e presidentes Maia Sandu ka thënë se Rusia po përpiqet të ndikojë votën duke derdhur qindra miliona dollarë në fushata të gjera dezinformimi, të ushqyera nga lajme të rreme të gjeneruara nga inteligjenca artificiale.
Çështjet e brendshme janë po ashtu të mëdha. Ekonomia e Moldavisë pothuajse nuk po rritet, çmimet e larta të energjisë janë një problem dhe varfëria është e përhapur. Kjo e ka lënë partinë e znj. Sandu përballë pakënaqësive serioze.
Marta Kos, komisionerja e Bashkimit Europian që merret me zgjerimin e bllokut, tha se zgjedhjet kishin të bënin me “shumë më tepër” se Moldavia. “Bëhet fjalë edhe për ne,” tha ajo. “Bëhet fjalë edhe për Bashkimin Evropian.”
A do të afrohet Moldavia me Rusinë?
Moldavia shpalli pavarësinë ndërsa Bashkimi Sovjetik po shpërbëhej më shumë se tre dekada më parë, por ende është shtëpia e një popullsie të madhe rusishtfolëse. Të dy vendet kanë pasur historikisht lidhje të ngushta ekonomike dhe Kisha Ortodokse Ruse është me ndikim.
Megjithatë, vitet e fundit Moldavia është afruar me Bashkimin Europian me 27 vende. Ajo zgjodhi znj. Sandu në vitin 2020. Pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, afrimi me Europën u duk rruga më e mirë për Moldavinë për të shmangur dominimin e ardhshëm nga Moska.
Në vitin 2022, Moldavia aplikoi për anëtarësim në Bashkimin Europian; tetorin e kaluar, një referendum kombëtar e sanksionoi mbështetjen për t’iu bashkuar bllokut në kushtetutën e Moldavisë.
(Presidentja Maia Sandu e Moldavisë duke folur në Parlamentin e Bashkimit Europian në Strasburg, Francë, këtë muaj)
Por votuesit e mbështetën masën për BE-në ngushtë, me 50.4 për qind kundrejt 49.5 për qind, duke pasqyruar një ndarje në rritje mes palëve pro-europiane dhe pro-ruse të vendit.
Afërsia e votimit të vitit të kaluar sugjeron se partia e znj. Sandu mund të humbasë kontrollin e Parlamentit këtë herë. Kjo do ta bënte më të vështirë për partinë të vazhdonte reformat e nevojshme që Moldavia të anëtarësohej përfundimisht në Bashkimin Europian.
“Jemi shumë afër në negociatat me BE-në dhe ka një dritare mundësie,” tha Sergiu Panainte, zëvendësdrejtor i zyrës së German Marshall Fund në Bukuresht. Rusia është kaq aktive në zgjedhje sepse udhëheqësit e saj “e kuptojnë që Moldavia po u humb atyre përgjithmonë,” tha ai.
Cilat janë partitë?
Partia e Veprimit dhe Solidaritetit e znj. Sandu, e cila favorizon lidhje më të forta me Bashkimin Europian, siguroi 63 deputetë në zgjedhjet e fundit, në vitin 2021.
Ajo po garon kundër kandidatëve pro-rusë, më së shumti koalicionit "Blloku Elektoral Patriotik".
(Udhëheqësit e partisë pro-europiane në një tubim në Kishinau muajin e kaluar)
Votuesit mund të hedhin votën për një parti politike, për një bllok elektoral prej dy ose më shumë partish ose për një kandidat të pavarur. Janë 23 konkurrentë të regjistruar, përfshirë 15 parti politike, katër koalicione dhe katër kandidatë të pavarur.
Nëse partia e znj. Sandu nuk fiton një shumicë absolute, ajo mund të formojë një koalicion me parti të tjera, tha z. Panainte, ose mund të ketë zgjedhje të reja të parakohshme.
Çfarë ka ndodhur deri tani?
Rusia ka përdorur TikTok, Telegram, Facebook, Instagram, YouTube dhe inteligjencën artificiale për të përhapur informacion të rremë rreth znj. Sandu dhe partisë së saj. Politikat e administratës Trump nënkuptojnë se ka më pak kontrolle mbi Rusinë nga Shtetet e Bashkuara.
Kur Moldavia mbajti zgjedhjet e fundit, zyrtarët e administratës Biden u kërkuan platformave amerikane të bënin më shumë për të identifikuar llogaritë fake. Por kjo ka ndalur me administratën e re në Shtëpinë e Bardhë. Në vend të kësaj, Meta ka shkurtuar verifikuesit e fakteve në Facebook, i cili përdoret gjerësisht në Moldavi.
Shtetet e Bashkuara kanë shkurtuar gjithashtu fondet për rajonin, përfshirë ato që synonin forcimin e “procesit politik gjithëpërfshirës dhe pjesëmarrës” të Moldavisë, njëkohësisht me tërheqjen e mbështetjes për Ukrainën në luftën kundër Rusisë.
Megjithatë, si Bashkimi Europian ashtu edhe partia e znj. Sandu kanë bërë përpjekje për të frenuar mesazhet ruse në Moldavi. Znj. Kos e ka vizituar vendin tre herë, duke kontaktuar me kryetarë bashkish dhe priftërinj ortodoksë.
Policia në Moldavi arrestoi dhjetëra persona të akuzuar për një komplot për të nxitur trazira pak ditë para zgjedhjeve.
Studiuesit politikë dhe autoritetet vazhdojnë të shqetësohen se, nëse partitë e lidhura me Rusinë dalin dobët, mund të ketë protesta ose refuzim për të njohur rezultatet. Nëse ato dalin mirë, shpresat e Moldavisë për BE mund të marrin fund.
“Unë nuk besoj se, nëse forcat pro-ruse fitojnë, Moldavia do të ndjekë rrugën europiane,” tha znj. Kos.
Kur do të dalin rezultatet?
Qendrat e votimit janë të hapura nga ora 7 e mëngjesit deri në 9 të mbrëmjes me orën lokale, me rezultatet që do të dalin pas mbylljes. Një numërim përfundimtar mund të vijë që të dielën mbrëma, por edhe të hënën herët. Do të duhen disa ditë që rezultati të bëhet zyrtar.
The New York Times, përgatiti në shqip ©LAPSI.AL
