Epërditshmja franceze Le Figaro i ka kushtuar nje profil spekulantit të bursave dhe filantropit George Soros-it. Në pjesën e parë që
Lapsi.al e solli të plotë trajtohej mardhënia e tij me Donald Trumpin (shiko linkun në mes të shkrimit).
Ndërsa në këtë episod trajtohet aderimi i një ish emigranti hungares në filozofine e shoqërisë së hapur të Karl Popperit dhe ngrihet pyetja nëse me fondacionin dhe aktivizmin e tij Soros e ka tradhëtuar atë
Nga Paul Sygy
I mbërritur në Londër në vitin 1947, pas një eksodi të mundimshëm nëpër Europë, i riu George Soros arriti, pas dy vitesh përpjekjesh, të regjistrohej në London School of Economics. Ai ëndërronte atëherë të bëhej profesor dhe filozof. në një nga librat e tij të mëvonshëm do të tregonte për vetveten: «E imagjinoja veten si një lloj zoti, reformator i ekonomisë si Keynes, ose edhe më tepër, si një shkencëtar i madh si Einstein!» – asgjë më pak se kaq. Ambiciet e tij intelektuale nuk janë reduktuar, që atëherë.
Si student, ai fillimisht i vuri vetes detyrë të shkruante një libër filozofik, një lloj traktati për shoqërisë, organizimin e saj politik dhe dialektikën mes shoqërive të mbyllura dhe atyre të hapura e tërhiqte. Ai kishte filluar të shkruante The Burden of Consciousness (“Bara e ndërgjegjes”), të cilën nuk e botoi kurrë. Arsyeja: nuk ishte aq i sigurt për idetë e tij. E gjitha nisi në mënyrë të lirë, falë një prove të bërë nga Soros, e frymëzuar nga mësimdhënia dhe mendimi i një profesori të London School of Economics, të cilin nuk e kishte njohur ende dhe të cilit nuk i kishte dëgjuar as emrin – filozofi Karl Popper.
«Një ditë, provova të rilexoja atë që kisha shkruar dhe nuk kuptova asgjë. Vendosa të kthehesha te punët e mia», do të shkruante më vonë Soros. Punët, për momentin, nuk ishin ndonjë sukses: pas të qenit shitës i lodrave turistike, ai përpiqej të nxirrte jetesën duke u dërguar letra të gjitha bankave të City-t për t’u punësuar. Ai ia doli të marrë një vend në një bankë – prej ku e përzunë shpejt: pas një fundjave në Francë, Soros arriti me vonesë në punë, në orën e mbylljes në City.
Vetëm në vitin 1963 dhe pas pesëmbëdhjetë vitesh në Londër, kur ai tashmë ishte bërë shtetas amerikan dhe po ingranohej përfundimisht në ëall Street Soros vendosi ta shpluhrosë librin e pabotuar të vitit 1945 dhe morri guximin ti’a dërgonte atë Karl Popperit, njeriut që e frymëzoi përgjithmonë. Karl Popper i dha një përgjigje inkurajuese dhe e ftoi të takoheshin në zyrën e tij të punës. Por sapo Soros u prezantua profesori mbeti i zhgënjyer. “Po ju nuk qenkeni amerikan! Sa keq”, i tha ai.
Si humbi George Soros 1 miliard dollarë për shkak të Donald Trump
Ajo që nuk i pëlqeu Poperit lidhej me ambicien e tij për të eksportuar idetë e veta drej SHBA-së. Ai pati shkruar në vitin 1945 veprën e tij Shoqëria e hapur dhe armiqtë e saj, ku përshkruante lindjen e totalitarizmave të mëdhenj të shekullit XX. Libri kishte si tezë parimin e demokracisë si arbitër i lirë mes personave dhe të drejtën e këtyre të fundit për ti kërkuar llogari atyre që qeverisin.
Ambicia e Karl Popper ishte të bindte amerikanët, të cilët nuk e kishin provuar zgjedhën totalitare të Europës, për vlefshmërinë e tezave të tij. por që ai e shihte të lidhur ngushtë me traditën filozofike të Platonit, të cilin e akuzonte si paraardhës të idesë së “shoqërisë së mbyllur” – që ai e gjente gjithashtu te Hegeli dhe Marksi: pra idesë se historinë e bëjnë udhëheqësit, dhe se qytetarët duhet të nënshtrohen pa kushte ndaj vendimeve të tyre.
Ideja se një amerikan ishte admirues i ideve të tij e kishte përkëdhelur sedrën e profesorit, por në fakt interesi i Soros për “shoqërinë e hapur” është edhe më i hershëm. Ai mbështej mbi përvojën e tij personale nën zgjedhën naziste e më pas sovjetike në Hungari.
«E kam përjetuar drejtpërdrejt se çfarë janë shoqëritë e mbyllura të përshkruara nga Karl Popper», shkruan George Soros në parathënien e një ribotimi të Open Society. «Dhe u bëra menjëherë entuziast përballë këtij koncepti të shoqërive të hapura që, duke u mbështetur tek arsyeja njerëzore – që ndonëse e papërsosur – pranon aftësinë për të ndërtuar një sistem politik në të cilin persona me interesa dhe ide të ndryshme mund të jetojnë në paqe».
“Grushti i shtetit Soros”/ Si e kontrollon miliarderi OKB-në përmes OJF-ve të tij
Soros, në të njëjtin tekst, e përshkruan me butësi marrëdhënien e tij me Popper, duke lënë të kuptohet se ky i fundit ishte drejtuesi i tij i kërkimit në LSE, gjë që nuk ishte e vërtetë. Ai e pranoi me vonesë, në një libër intervistash, se shumë nga idetë e ndritura që mendonte se i kishte shpikur vetë “në fakt ishin thjesht ide të Karl Popper-it që unë i kisha ‘përtypur’”.
Megjithatë, George Soros u përpoq gjatë gjithë jetës ta ruante imazhin e afërsisë me Karl Popper, deri në atë pikë sa e ftoi mes folësve të parë në një konferencë në Universitetin e tij të Europës Qendrore. Ky do të ishte një nga udhëtimet e fundit të filozofit të famshëm, në vitin 1994. Mbi të gjitha, Soros krijoi në vitin 1979 Open Society Foundations, rrjetin gjigant filantropik që, ndoshta, është veprimi më i madh i jetës së tij, duke i dhënë pikërisht emrin e marrë nga koncepti i Popper-it (në fakt huazuar nga një tekst i Bergsonit), duke kontribuar kështu në popullarizimin e tij ndoshta më shumë se vetë Karl Popper.
Kjo tregon se besnikëria intelektuale ndaj mendimit të Karl Popper ka edhe kufijtë e saj. Sepse Popper është i njohur edhe për idenë që ai e quante “paradoksi i tolerancës”, që përcakton një kufi të të drejtave dhe lirive të mbrojtura nga një shoqëri e hapur: «Për të ruajtur një shoqëri tolerante, ajo duhet të jetë intolerante ndaj intolerancës», shkruante Karl Popper. Ai pohonte se “një shoqëri demokratike duhet të jetë e gatshme të eliminojë, nëse është e nevojshme edhe me forcë, filozofitë intolerante…”.
Revista franceze: "Mafia Soros", ç'tregon rasti shqiptar
Nga ky këndvështrim,George Soros, është shfaqur si një dishepull besnik dhe madje i zellshëm i mentorit të tij. Prej gjysmë shekulli, Open Society i ka dedikuar një pjesë të madhe të financimeve të saj për shtypjen e fjalimeve dhe mendimeve të konsideruara të kundërta me idenë e demokracisë liberale që ka Soros, gjë që ka kontribuar shumë që ai të bëhet “armik publik” për partitë reaksionare në Evropë. Soros ka shpenzuar kështu qindra mijëra euro për të luftuar përhapjen e lajmeve të rreme, si rasti i platformës gjermane Correctiv, e cila disa herë është kritikuar në Gjermani për mungesë neutraliteti dhe për ndjekjen e axhendave politike të maskuara si lajme: shembulli më i njohur është brenda një hetimi të gjatë që Correctiv i kishte kushtuar antibiotikëve dhe që gazeta e përditshme berlineze Tageszeitung (ekstremisht e majtë dhe jo e lidhur me të djathtën gjermane) tregoi se ishte i njëanshme dhe mbështetej vetëm në parime ideologjike kundër industrisë farmaceutike.
Mbi të gjitha, George Soros, e kapërceu mendimin e Karl Popper duke shkuar drejt një aktivizmi politik të shkëputur nga konteksti në të cilin filozofi kishte ndërtuar reflektimet e tij mbi totalitarizmat dhe demokracinë. Ai e ka zgjeruar kuptimin e nocionit “filozofi intolerante”. Këto, në kontekstin specifik të botimit të The Open Society në vitin 1945, i referoheshin vetëm fashizmit dhe komunizmit.
Vërehet gjithashtu një largim, i veprimtarisë filantropike të Soros, nga parimet bazë të mendimit mbi demokracinë te Karl Popper. Ky ndryshim vërehet veçanërisht nga vera e vitit 2020, kur lëvizja Black Lives Matter shpërtheu në SHBA me një valë trazirash racore pas vdekjes së George Floyd. George Soros, i cili prej kohësh kishte vepruar kundër segregacionit racor në SHBA, në periudhën kur zezakët iu nënshtroheshin ligjeve të Jim Croë, donte ta krahasonte gjendjen e tanishme me atë të para lëvizjes për të drejtat civile, duke përforcuar idenë se në SHBA-në e shekullit XXI ekziston një “racizëm sistemik”, i pranishëm në mënyrë të pandërgjegjshme në mentalitet. Ai u dha atëherë 220 milionë dollarë shoqatave antiraciste të lidhura me lëvizjen Black Lives Matter.
Por një pjesë e kësaj lëvizjeje është krejt e kundërta e parimeve epistemologjike të vetë Karl Popper. Duke mbështetur këtë ofensivë të gjerë, ndonjëherë kundër lirive si ato të shprehjes apo mësimdhënies, George Soros vetë i ka dhuruar me duart e veta armë të fuqishme kritikëve të tij. Kështu, fondacioni i tij u bë objekt kritikash nga disa pjesë të lëvizjes Black Lives Matter që ai vetë i k mbështetur, kur në vitin 2021, pas një riorganizimi i nevojshëm i Open Society u detyrua të shkarkonte drejtuesin esaj Patrick Gaspard dhe ta zëvendësonte me Mark Malloch Brown. Problemi: i pari është i zi ngjyrë, i dyti është i bardhë. Mjaftoi kaq Neë York Times të botonte menjëherë një artikull ku hidheshin akuza për racizëm strukturor brenda vetë Open Society, duke i përmendur Soros-it mungesën e ndjeshmërisë ndaj çështjeve të diversitetit racor. Ky është gjithashtu shembull i paradoksit të intolerancës: dikush është intolerant edhe ndaj atij që e ka toleruar.
Përktheu nga Le Figaro T. Çela, Lapsi.al. Titulli origjinal: “ILUZIONET E HUMBURA TË GEORGE SOROS”. Episodi i ardhshem. Hebreu Soros dhe konflikti Izrael Palestinë
