Në një kthesë të fortë që po trondit themelet e mbështetjes tradicionale për Izraelin, disa prej aleatëve më të fuqishëm perëndimorë të tij po distancohen hapur, të shtyrë nga trysnia e opinionit publik dhe pamjet tronditëse të urisë dhe shkatërrimit në Gaza. Për herë të parë, liderë si Emmanuel Macron i Francës, Keir Starmer i Britanisë dhe Mark Carney i Kanadasë paralajmërojnë njohjen e shtetit palestinez, ndërsa madje edhe Donald Trump, dikur mbështetësi më i zëshëm i Netanyahut, shfaq shenja tronditjeje. Në këtë analizë të gjatë dhe të thelluar të New York Times, të sjellë në shqip nga LAPSI.al, shpaloset panorama e një izolimi të paprecedentë për Izraelin në arenën ndërkombëtare, një krizë jo vetëm ushtarake, por edhe morale, politike dhe diplomatike.
Shkruan New York Times:
Disa nga aleatët më të rëndësishëm perëndimorë të Izraelit, nën presion politik nga votuesit e tmerruar nga provat gjithnjë e më të shumta për urinë në Gaza, tani thonë se do të njohin një shtet palestinez. Presidenti Trump, i bindur vetë se banorët e Gazës po vdesin urie, ka dërguar të dërguarin e tij për Lindjen e Mesme në Izrael për herë të parë pas disa muajsh, për të parë nga afër sistemin kaotik të shpërndarjes së ushqimit.
Më shumë studiues po debatojnë nëse Izraeli po kryen gjenocid në Gaza. Sondazhet e opinionit në Shtetet e Bashkuara dhe gjetkë tregojnë një qëndrim gjithnjë e më negativ ndaj Izraelit. Dhe nuk ka asnjë plan të qartë për ta përmbyllur luftën kundër Hamasit.
Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, ka reaguar me zemërim ndaj skepticizmit në rritje. Ai ka thënë se raportet për urinë janë të ekzagjeruara, se Hamasi duhet të shkatërrohet, se kritikët janë shpesh antisemitë dhe se njohja perëndimore e një shteti palestinez është një shpërblim për Hamasin për sulmin e 7 tetorit 2023 ndaj Izraelit që vrau më shumë se 1,000 njerëz.
“Qëndrimi i zakonshëm izraelit është se kjo krizë është një problem tjetër i përkohshëm,” tha Natan Sachs, një analist i politikës izraelite. “Por ky është një lexim i keq i botës, sepse po përshpejton një kthesë globale kundër Izraelit që ka pasoja dramatike, veçanërisht te të rinjtë.”
Ndërsa zemërimi rritet për shkak të urisë së përhapur në Gaza, Izraeli rrezikon të bëhet një shtet i përjashtuar ndërkombëtar. Sulmi vdekjeprurës i udhëhequr nga Hamasi ndaj Izraelit në vitin 2023 mbetet një ngjarje e gjallë dhe e ndjeshme për shumë izraelitë. Por për të tjerët nëpër botë, shkatërrimi dhe uria në Gaza janë bërë më të dukshëm dhe më urgjentë.
(Kryeministri i Izraelit, Benjamin Netanyahu, i është përgjigjur me zemërim kritikave në rritje. Ai ka thënë se raportet për urinë janë të ekzagjeruara)
Që kur Izraeli ndërpreu ndihmën në mars për të detyruar Hamasin të dorëzojë pengjet, përpjekja e Izraelit për të vendosur sistemin e vet të shpërndarjes është njollosur nga kaosi dhe viktimat, ndërsa uria është rritur. Dhjetëra janë vrarë teksa banorët e Gazës janë vërsulur për të marrë ushqim.
Dhe askush nuk ka një ide të qartë se si do të përfundojë lufta, edhe pse Izraeli ka rimarrë zona të mëdha të Gazës disa herë. Numri i të vrarëve në enklavë ka arritur më shumë se 60,000, shumica prej tyre civilë, sipas Kombeve të Bashkuara. Netanyahu nuk ka shpjeguar se çfarë ka ndër mend për Gazën apo kush duhet të përpiqet ta qeverisë atë në vend të Hamasit. Ai ka refuzuar të angazhohet me vendet që ka më shumë gjasë të ndihmojnë në këtë, shtetet e Gjirit Persik, Egjiptin dhe Arabinë Saudite.
Trump mbetet një mbështetës i fortë i Izraelit në luftën e tij kundër Hamasit, dhe në të kaluarën i ka dhënë Netanyahut leje të plotë se si ta zhvillojë atë. Por edhe vetë Trump duket i tronditur nga videot televizive që tregojnë uri në Gaza, dhe disa nga mbështetësit e tij më të zjarrtë po vënë publikisht në pikëpyetje marrëdhënien me Izraelin.
Debati në rritje se nëse Izraeli po kryen gjenocid është gjithashtu një pasqyrim i faktit se “diçka themelore ka ndryshuar në mënyrën si perceptohet Izraeli,” tha Daniel Levy, një negociator nën qeveritë e mëparshme të udhëhequra nga Partia e Punës në Izrael dhe aktualisht president i “U.S./Middle East Project”, një organizatë jofitimprurëse.
Ai tregon për një kthesë të fortë kulturore, me protesta anti-Izraelite, pro-palestineze dhe ndonjëherë antisemite në vende si shtëpi opere dhe festivale muzikore. Yje të muzikës pop si Billie Eilish dhe Ariana Grande kanë bërë thirrje të forta për një armëpushim dhe për dërgimin e ndihmave për palestinezët në Gaza.
(Një demonstratë në mbështetje të Gazës jashtë selisë së OKB-së në Nju Jork këtë muaj)
Për shumë kohë, Izraeli ka menduar se, nëse ne ua hedhim antisemitizmin dhe Holokaustin mjaftueshëm me zë të lartë, gjithçka do të zhduket, tha zoti Levy. “Por fryma e kohës po ndryshon, dhe përpjekja izraelite për të ndezur zemërimin funksionon me një grupim gjithnjë e më të vogël.”
Sondazhet e opinionit pasqyrojnë këtë ndryshim. Një sondazh i Pew në prill gjeti se qëndrimet e amerikanëve ndaj Izraelit ishin bërë më negative. Rreth 53 për qind e të rriturve në SHBA tani shprehin një mendim të pafavorshëm për Izraelin, nga 42 për qind para sulmit të Hamasit. Nga këta, përqindja e atyre që shprehin qëndrime shumë të pafavorshme për Izraelin u rrit në 19 për qind këtë vit, nga 10 për qind në vitin 2022.
Një tjetër sondazh i Pew, i zhvilluar muajin e kaluar, gjeti se në 20 nga 24 vende të anketuara, gjysma ose më shumë e të rriturve kishin një mendim të pafavorshëm për Izraelin. Rreth tre të katërtat ose më shumë ndanin këtë qëndrim në Australi, Greqi, Indonezi, Japoni, Holandë, Spanjë, Suedi dhe Turqi. Shifrat janë më të larta te të rinjtë, dhe një nga hendekët më të mëdha mes të rinjve dhe të moshuarve është në Shtetet e Bashkuara.
Rreziku më i madh për Izraelin në të ardhmen nuk janë qëndrimet e liderëve europianë apo të kritikëve më të zëshëm, argumentoi zoti Sachs, analisti. “Nga perspektiva izraelite, fenomeni më shqetësues janë njerëzit që ndodhen në mes. Ata ose nuk dinë për çështjen ose duan të qëndrojnë larg saj, sepse është toksike,” tha ai. “Njeriu i zakonshëm që normalisht mund të mbështeste Izraelin, tani preferon të qëndrojë larg.”
(Transportimi i furnizimeve nga Fondacioni Humanitar i Gazës, i mbështetur nga SHBA, të enjten. Përpjekja e Izraelit për të instaluar sistemin e vet të shpërndarjes së ndihmave është dëmtuar nga kaosi dhe viktimat)
Netanyahu ka qenë tepër i ngadaltë për të kuptuar realitetin e këtij ndryshimi dhe koston që sjell për vendin e tij, tha Chuck Freilich, një ish-zëvendës këshilltar për sigurinë kombëtare në Izrael. Është e vështirë të dihet realiteti i plotë në Gaza, sepse Izraeli nuk lejon gazetarë të huaj të hyjnë në mënyrë të pavarur. Por organizatat e ndihmës kanë përshkruar raste në rritje të kequshqyerjes dhe urisë.
“Ka njëfarë të vërtete në privimin dhe madje në raste të kufizuara uri në Gaza, dhe ka njëfarë antisemitizmi në reagime,” tha zoti Freilich.
“Por, cilado qofshin shkaqet, nuk ka rëndësi,” shtoi ai. “Në fund të fundit, Izraeli është ose po bëhet një i përjashtuar ndërkombëtar, dhe Izraeli nuk mund ta përballojë këtë.”
Izraelit i duhet mbështetje diplomatike, tha ai. Dhe i duhen dëshpërimisht marrëdhënie të mira ekonomike me Europën dhe Shtetet e Bashkuara, tha Bernard Avishai, një profesor dhe analist izraelito-amerikan.
“Izraeli vuri një bast fantastik mbi globalizimin, dhe jeta e tij ekonomike varet nga elitat teknologjike që gjejnë partnerë në vendet e zhvilluara,” tha zoti Avishai. “Çfarë ndodh kur kompani të tilla përballen me ftohtësi nga njerëzit në mbarë botën?”
Ka zemërim të grumbulluar në Perëndim nga fakti se janë shtyrë për vite me radhë të frenojnë kritikat për veprime të Izraelit, si pushtimi i Bregut Perëndimor, tha zoti Avishai, dhe ky zemërim tani po shprehet më fuqishëm për Gazën. “Ajo që po ndodh në Gaza është e tmerrshme,” dhe kjo e ul gatishmërinë e njerëzve për të udhëtuar në Izrael dhe për të punuar me shkencëtarët dhe kompanitë e tij, tha ai. “Për ekonominë izraelite,” theksoi ai, “kjo është tashmë shkatërruese.”
(Palestinezët në Spitalin Al-Shifa në Gaza City të enjten me trupin e një burri të vrarë ndërsa përpiqej të arrinte kamionët e ndihmës që hynin në Gaza veriore)
I shtyrë nga reagimi publik dhe nga zhgënjimi i tij personal, Presidenti Emmanuel Macron i Francës ka deklaruar se vendi i tij do ta njohë Palestinën si shtet në Kombet e Bashkuara në shtator. Kryeministri i Kanadasë, Mark Carney, tha të mërkurën se vendi i tij do të bëjë të njëjtën gjë. Kryeministri Keir Starmer e ka bërë njohjen nga Britania të kushtëzuar, por lëvizjet gjithsesi pasqyrojnë se sa shpejt kanë ndryshuar qëndrimet për luftën, dhe për Izraelin, mes vendeve perëndimore.
Njohja e një Palestine që ende nuk ekziston është më shumë një gjest simbolik, 147 kombe tashmë e kanë bërë. Por nëse si Britania ashtu edhe Franca i bashkohen, kjo do të izolojë Shtetet e Bashkuara si i vetmi anëtar i përhershëm i Këshillit të Sigurimit të OKB-së që nuk e njeh. Dhe me shumë gjasa, kjo do ta detyronte Uashingtonin të vendoste veton ndaj një njohjeje të tillë.
Edhe pse vazhdon ta fajësojë Hamasin për refuzimin e një armëpushimi, Trump tani duket se e kupton që Netanyahu ka shumë pak interes për t’i dhënë fund luftës. Një armëpushim i qëndrueshëm do ta detyronte Netanyahun të merrte një vendim politik për të ardhmen e Gazës, gjë që mund të rrëzonte koalicionin e tij qeverisës, i cili varet nga mbështetja e politikanëve izraelitë të ekstremit të djathtë që janë në favor të aneksimit dhe ripopullimit të enklavës.
Edhe për të lejuar më shumë ndihmë në Gaza dhe për të vendosur një ndalesë të përkohshme të luftimeve si përgjigje e vonuar ndaj kritikave, Netanyahu u detyrua të mblidhte kabinetin e sigurisë të shtunën e kaluar, në ditën e Sabatit, kur ministrat e tij të ekstremit të djathtë nuk do të ishin të pranishëm.
Jeffrey C. Herf, profesor emeritus i historisë në Universitetin e Maryland-it, tha se kishte vënë re një zhvendosje drejt anti-zionizmit në akademi dhe në shoqëri dhe se ai e priste që kjo të zgjaste. Ai fajëson Netanyahun për dështimin për të kuptuar se lufta kundër Hamasit ishte gjithashtu një luftë për narrativën politike.
“Reagimi kundër tani është një shenjë e paaftësisë izraelite, që ka rënë në grackën e strategjisë cinike dhe afatgjatë të Hamasit për të përdorur vuajtjet e banorëve të Gazës për përfitimin e vet,” tha ai.
(Protestues jashtë një dege të Ambasadës Amerikane në Tel Aviv, këtë muaj, duke kërkuar fundin e luftës në Gaza dhe lirimin e menjëhershëm të pengjeve të mbajtura nga Hamasi)
Pas Luftës së Dytë Botërore, Aleatët ndihmuan civilët gjermanë, duke argumentuar se i kishin çliruar nga një diktaturë e çmendur, tha zoti Herf. “Izraeli duhej të kishte ardhur në Gaza për të çliruar popullin nga Hamasi, ashtu siç Aleatët çliruan gjermanët nga nazistët,” tha ai. “Por tani bota e urren Izraelin.”
Përgatiti ©LAPSI.AL
