Vdekja e presidentit iranian Ebrahim Raïssi në një aksident me helikopter u konfirmua të hënën në mëngjes, më 20 maj, me një deklaratë të qeverisë, pas disa orësh mohimesh, informacionesh kontradiktore dhe eufemizmash.
Të dielën e 19 majit pasdite, ndërsa mediat fillimisht folën për një "ulje të vështirë" të helikopterit presidencial, ato përfunduan duke përmendur "një përplasje", duke sugjeruar se zyrtarët iranianë ishin tashmë në dijeni për vdekjen e Presidentit Raïssi. Më herët në mbrëmje, Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei u bëri thirrje iranianëve që të "luten" dhe "të shpresojnë që Zoti ta kthejë presidentin dhe shokët e tij në krahët e Kombit".
Bashkë me të, vdiqën edhe Ministri i Punëve të Jashtme, Hossein Amir Abdollahian, guvernatori i rajonit të Azerbajxhanit Lindor (në veriperëndim në Iran), Malek Rahmati dhe imami i faljes së xhumasë të së njëjtës krahinë, Mohammad-Ali Alé-Hashem.;
Rrëzimi erdhi në një situatë të tensionuar për Iranin, kur ky shtet nën Presidentin Raisi dhe liderin suprem Ayatollah Ali Khamenei nisi një sulm të paprecedentë me drone dhe raketa mbi Izraelin muajin e kaluar dhe e ka pasuruar uraniumin më afër se kurrë niveleve të nevojshme për të prodhuar bomba bërthamore.
Lexo më tej: Analiza pas sulmit të Iranit në Izrael: A rrezikojmë një luftë globale?
Irani është përballur gjithashtu prej vitesh të tëra me protesta masive kundër teokracisë së tij shiite, mbi një ekonomi të sëmurë dhe të drejtat e grave.
Raisi po udhëtonte në provincën e quajtur 'Azerbajxhani Lindor' të Iranit. Televizioni shtetëror tha se "ulja e fortë" ndodhi pranë Jolfës, një qytet në kufi me shtetin e Azerbajxhanit, rreth 600 kilometra në veriperëndim të kryeqytetit iranian, Teheranit.
(Vendi ku dyshohet se u përplas helikopteri me Presidentin e Iranit, Raisi)
Duke udhëtuar me Raisin ishin Ministri i Jashtëm i Iranit, Hossein Amirabdollahian, guvernatori i provincës së Azerbajxhanit Lindor të Iranit dhe zyrtarë dhe truproja të tjerë, njoftoi agjencia shtetërore e lajmeve IRNA. Një zyrtar i qeverisjes vendore përdori fjalën "përplasje", por të tjerë i referoheshin ose si "ulje e fortë" ose "incident".
Lexo më tej: Profil/ Kush është Ebrahim Raisi, presidenti i vdekur i Iranit
As IRNA dhe as televizioni shtetëror nuk ofruan ndonjë informacion mbi gjendjen e Raisit në orët më pas. Megjithatë, ekstremistët i kërkuan publikut të lutej për të. Televizioni shtetëror më vonë transmetoi imazhe të besimtarëve duke u lutur në faltoren e Imam Rezait në qytetin e Mashhadit, një nga vendet më të shenjta të Islamit shiit, si dhe në Qom dhe qytete të tjera në të gjithë vendin. Kanali kryesor i televizionit shtetëror transmetoi lutjet pa pushim.
“Presidenti i nderuar dhe shoqëruesit ishin duke u kthyer në bordin e disa helikopterëve dhe njëri prej helikopterëve u detyrua të bënte një ulje të vështirë për shkak të motit të keq dhe mjegullës”, tha Ministri i Brendshëm Ahmad Vahidi në televizionin shtetëror. "Ekipe të ndryshme shpëtimi janë në rrugën e tyre për në rajon, por për shkak të motit të keq dhe mjegullës mund të duhet kohë që ata të arrijnë tek helikopteri".
“Rajoni është pak i thyer dhe është e vështirë të vendosësh kontakte,” shtoi ai. "Ne jemi duke pritur që ekipet e shpëtimit të arrijnë në vendin e uljes dhe të na japin më shumë informacion."
(Në këtë foto pak para përplasjes, të siguruar nga Agjencia e Lajmeve të Republikës Islamike, IRNA, helikopteri me presidentin iranian Ebrahim Raisi ngrihet në kufirin iranian me Azerbajxhanin.)
IRNA e quajti zonën një "pyll" dhe rajoni dihet se është gjithashtu malor. Televizioni shtetëror transmetoi imazhe të fuoristradave që ecnin nëpër një zonë të pyllëzuar dhe tha se ato po pengoheshin nga kushtet e këqija të motit, duke përfshirë shiun e dendur dhe erën.
Një helikopter shpëtimi u përpoq të arrinte në zonën ku autoritetet besojnë se ishte helikopteri i Raisi, por ai nuk mundi të ulej për shkak të mjegullës së madhe, tha zëdhënësi i shërbimeve të urgjencës Babak Yektaparast për IRNA.
Pasi perëndoi dielli, zëdhënësi i qeverisë iraniane Ali Bahadori Jahromi pranoi se "ne po përjetojmë kushte të vështira dhe të ndërlikuara" në kërkim.
“Është e drejta e njerëzve dhe e mediave që të jenë në dijeni të lajmeve më të fundit për aksidentin e helikopterit të presidentit, por duke marrë parasysh koordinatat e vendit të incidentit dhe kushtet e motit, nuk ka asnjë lajm të ri deri më tani”, tha ai. "Në këto momente, durimi, lutja dhe besimi në grupet e ndihmës janë ato çka duhet të bëjmë."
Raisi kishte qenë në kufirin me Azerbajxhanin herët të dielën për të inauguruar një digë me presidentin e Azerbajxhanit, Ilham Aliyev. Diga është e treta që të dy kombet ndërtuan mbi lumin Aras. Vizita erdhi pavarësisht marrëdhënieve të ftohta midis dy kombeve, duke përfshirë një sulm me armë në Ambasadën e Azerbajxhanit në Teheran në vitin 2023, dhe marrëdhëniet diplomatike të Azerbajxhanit me Izraelin, të cilin teokracia shiite e Iranit e sheh si armikun e saj kryesor në rajon.
Irani e pershkojnë një shumëllojshmëri helikopterësh, por sanksionet ndërkombëtare e bëjnë të vështirë marrjen e pjesëve për ta. Flota e tij ajrore ushtarake gjithashtu daton kryesisht para Revolucionit Islamik të vitit 1979.
Por kush është Ebrahim Raisi?
Raisi, 63 vjeç, ishte një radikal që ka udhëhequr më parë gjyqësorin e vendit. Ai shihej si i mbrojturi i Khameneit dhe disa analistë kanë sugjeruar se ai mund të zëvendësonte liderin 85-vjeçar pas vdekjes së tij ose dorëheqjes nga posti.
Raisi fitoi zgjedhjet presidenciale të Iranit të vitit 2021, një votim që pa pjesëmarrjen më të ulët në historinë e Republikës Islamike. Raisi është sanksionuar nga SHBA pjesërisht për përfshirjen e tij në ekzekutimin masiv të mijëra të burgosurve politikë në vitin 1988 në fund të luftës së përgjakshme Iran-Irak.
Nën Raisin, Irani tani pasuron uranium në nivele pothuajse të nivelit të armëve bërthamore dhe pengon inspektimet ndërkombëtare. Irani ka armatosur Rusinë në luftën e saj kundër Ukrainës, si dhe ka nisur një sulm masiv me drone dhe raketa ndaj Izraelit në mes të luftës së tij kundër Hamasit në Rripin e Gazës. Irani gjithashtu ka vazhduar armatosjen e milicive të tij në Lindjen e Mesme, si rebelët Houthi të Jemenit dhe Hezbollahun e Libanit.
Ndërkohë protestat masive në vend kanë zier prej vitesh. Më e fundit kishte të bënte me vdekjen e Mahsa Amini në vitin 2022 në duart e policëve iraniane. Amini ishte një grua e cila ishte arrestuar më herët pasi dyshohej se nuk mbante hixhab ose shami. Demonstratat dhe shtypja e tyre nga autoritetet iraniane vranë më shumë se 500 njerëz. Mbi 22,000 njerëz u arrestuan.
Lexo më tej: Pse “Revolucioni i grave” i Iranit mund të jetë një moment si Muri i Berlinit
Në mars, një panel hetimor i Kombeve të Bashkuara zbuloi se Irani ishte përgjegjës për "dhunën fizike" që çoi në vdekjen e Amini.
Presidenti Joe Biden u informua nga ndihmësit për rrëzimin e Iranit, por zyrtarët e administratës nuk kanë mësuar shumë më tepër se sa raportohet publikisht nga media shtetërore iraniane, tha një zyrtar i lartë i administratës, i cili nuk ishte i autorizuar të komentonte publikisht dhe foli në kushte anonimiteti.
Associated Press, përshtati në shqip ©LAPSI.AL
